Κάτι κρυφό μυστήριο

Καρολίνα Μέρμηγκα 

εκδ Μελάνι 2019

και

Η σκιά του Κυβερνήτη

Άρης Σφακιανάκης

εκδ Κέδρος 2019

Δεν υπάρχει κανένας που να έχει προσπαθήσει να προσεγγίσει τον Καποδίστρια λογοτεχνικά και να μην έχει καταβαραθρωθεί. Ούτε ο άφταστος Καζαντζάκης ξέφυγε από τον κανόνα. Θα τον προσκυνάμε πάντα για τον «Αλέξη Ζορμπά», τον «Καπετάν Μιχάλη», το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται». Αλλά το «Καποδίστριας»; Ποιος το έχει διαβάσει; Κανείς. «Μα είναι θεατρικό» υπάρχει ο αντίλογος. Και πάλι. Γιατί κανένας θίασος δεν το ανεβάζει τα τελευταία χρόνια;

Τι είναι αυτό που μας δυσκολεύει να μιλήσουμε για τον Καποδίστρια; 

Μήπως επειδή η λογοτεχνία λατρεύει εκείνους που έχουν μεγάλα, ωραία λόγια να μας πουν, αλλά όχι τους ανθρώπους των έργων; Ποιος επινοητικός νους μπορεί να γράψει μια ενδιαφέρουσα ιστορία για κάποιον που -σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια- πρόλαβε και έστησε μια ολόκληρη κρατική μηχανή; Για έναν κοσμοκαλόγερο που η λάμπα στο γραφείο του δεν έσβηνε ποτέ, που όλη την μέρα έγραφε διατάγματα κι επιστολές και όλη την νύχτα σχεδίαζε εκείνα που θα έκανε την επόμενη μέρα; 

Μήπως επειδή οι αποτελεσματικοί τεχνοκράτες (που δεν έχουν ούτε μια γρατζουνιά στο πεδίο της μάχης να περηφανευτούν, που δεν έχουν χάσει ούτε έναν δικό τους στην Επανάσταση) δεν φέρνουν ρίγη στις ψυχές εκείνων που έχουν μάθει να ψηφίζουν με το θυμικό και όχι με τη λογική; Κι ας ξέρουν κι οι πέτρες πως χωρίς την δική τους παρέμβαση η Επανάσταση θα είχε πνιγεί στο αίμα πριν καν αρχίσει...

Μήπως επειδή υποψιαζόμαστε ότι ο Καποδίστριας θα έμενε για πάντα στη συνείδησή μας ως "τύραννος" και "δικτάτορας" αν δεν τον δολοφονούσαμε; Θα τον εκτιμούσαμε (Αλλοίμονο! μας έφερε στο πιάτο ανεξαρτησία και βιώσιμα σύνορα), αλλά δεν θα τον βλέπαμε ως τον άγιο της πολιτικής μας ζωής;

Η Καρολίνα Μέρμηγκα και ο Άρης Σφακιανάκης γλιστρούν επιδέξια από τους σκοπέλους στους οποίους έχουν πέσει όσοι δοκίμασαν να γράψουν για τον  Ιωάννη Καποδίστρια.

Ο Σφακιανάκης επιλέγει -σοφά- σαν πρωταγωνιστή της ιστορίας του, όχι τον Καποδίστρια, αλλά ένα πρόσωπο φανταστικό(με όλες τις έννοιες), έναν διασκεδαστικό συνοδοιπόρο, έναν σκοτεινό σωματοφύλακά, κάποιον που έχει πολλά μυστικά να κρύψει. Ο Πέτρος Σκοτεινός είναι καιροσκόπος, υπολογιστής, τυχοδιώκτης, λάγνος εραστής, ένα «λαμόγιο». Ένας χαρακτήρας αντίθετος του Κυβερνήτη (μια σκούρα σκιά, ένα φωτογραφικό αρνητικό του). Ταυτόχρονα είναι και σαν ένας άνθρωπος να προσγειώθηκε από τον ουρανό του εικοστού πρώτου αιώνα στην γη του δέκατου ένατου. Να σχολιάζει και να απορεί με τα περίεργα που βλέπει κι ακούει. «Μα πόσες φορές πια θα πει την λέξη «πατρίδα»;» να λέει για την επίμονη φιλοπατρία του εργοδότη του. Ο Σφακιανάκης κρύβει πετυχημένα τις ώρες ιστορικής έρευνας που έχει κάνει πίσω από καλής ποιότητας χιούμορ, ειρωνεία και μυστήριο. Το βιβλίο του είναι ένα παιχνιδιάρικο, προκλητικό ανάγνωσμα  για όλους. Αλλά για έφηβους και νέους, που νιώθουν μια περιέργεια για την ιστορία, αλλά τα ατέλειωτα χασμουρητά δεν θα τους αφήσουν ποτέ να την μάθουν από το σχολικό βιβλίο, είναι ι-δα-νι-κό.

Η Καρολίνα Μέρμηγκα θα γινόταν μια θαυμάσια ιστορικός, αν δεν ήταν μια θαυμάσια δημοσιογράφος και συγγραφέας. Η ιστορική της έρευνα δεν φαίνεται από την βιβλιογραφία που παραθέτει στο τέλος του βιβλίου της. Είναι –είμαι βέβαιη-  ενδεικτική. Οι τυχαίες παρατηρήσεις της, οι λεπτές επισημάνσεις της την προδίδουν. Στην δική της ιστορία η εικόνα του Καποδίστρια σκίζεται σε χίλια κομμάτια, γίνεται ένα χρωματιστό βιτρώ. Καθένας από αυτούς που τον συνάντησαν, ο παιδικός του φίλος, ο γραμματέας του, η Μαντώ Μαυρογένους, η Ντάρια Λίβεν, η Ρωξάνδρα, καταθέτει την δική του ματιά, το δικό του κρυσταλλάκι. Η Μέρμηγκα κρατάει το βιτρώ της βροντοφωνάζοντας: Μην ψάχνεις την ιστορική αλήθεια για τον Ιωάννη. Μην την ψάχνεις για κανέναν. Δεν βλέπεις ότι το μόνο που έχουμε είναι απλά εκδοχές της;

Εκεί που όλοι οι συγγραφείς αποτυγχάνουν -και θ΄αποτύχουν κι άλλοι στο μέλλον- είναι στο ότι όταν διαβάζουμε για τον Καποδίστρια δεν θέλουμε να μάθουμε την ιστορία του. Δεν θέλουμε να ξέρουμε για την μεγαλειώδη καριέρα του στην αυλή του Τσάρου, για τους ιδιοφυείς χειρισμούς του προς όφελος της ελληνικής υπόθεσης, ούτε ακόμα για τον πλατωνικό του έρωτα με την Ρωξάνδρα. Το μόνο που θέλουμε είναι να μπουν οι λέξεις στην κατάλληλη σειρά για να απελευθερώσουν τα ποτάμια δακρύων που θέλουμε να χύσουμε. Μήπως και ξεπλυθεί η ντροπή μας που τον σφάξαμε στις πλάκες του Ναυπλίου μια νύχτα του Σεπτέμβρη. Κι ας ήταν χάραμα.